Bình luận phim: The Joy of Mozart (2015)
Ngày hoàn thành: 08/08/2021
Biên kịch & dẫn truyện: Tom Service
Sản xuất: đài BBC
Mình không tự nhận là “chuyên gia” hay “fan cứng” của dòng nhạc cổ điển – chỉ là thi thoảng có nghe vài bản kinh điển và dạo gần đây mới thực sự nghiêm túc tiếp cận với loại hình nghệ thuật này. Cũng như nhiều người, mình đã từng có cảm giác… sợ và chủ động né tránh, cho rằng thứ nghệ thuật cao siêu này chỉ một số ít mới cảm nhận được. Nhưng dần dần bỏ qua nỗi sợ và cố gắng để tâm, tìm hiểu, quan sát, thảo luận, mình nghiệm ra một điều: Nhạc cổ điển nói riêng, hay những loại hình nghệ thuật nói chung, đều phản ánh phần nào cái gọi là “the human condition” (tình trạng con người), có chăng là đặt ở một không gian khác, một thời điểm khác với thế giới chúng ta đang sống mà thôi.
Đây cũng là điểm mà phim “The Joy of Mozart” cố gắng truyền tải và chứng minh với người xem, về âm nhạc của một con người luôn được gán mác “thần đồng” trong văn hoá đại chúng này.
Mở đầu bằng việc giới thiệu về hình ảnh Mozart được khắc hoạ phổ biến cũng như cả một ngành công nghiệp triệu đô đằng sau thương hiệu của ông, người thuyết minh Tom Service dẫn dắt và đập tan bức màn trơn láng, bóng bẩy, hào nhoáng xung quanh Mozart, và cho người xem thấy một Mozart “người” và gần gũi với khán giả hơn bao giờ hết.
Đúng là ông có năng khiếu trời ban và sức sáng tạo cảm giác vô biên, và câu chuyện cuộc đời khá sóng gió cùng với cái chết trẻ của ông dễ bị thần thánh hoá – điển hình là “hiệu ứng Mozart” (the Mozart effect) còn gây nhiều tranh cãi. Nhưng sau cùng ông cũng chỉ là con người, với những khuyết điểm, suy tư, cảm xúc như bao người, phần nào thể hiện qua âm nhạc của ông.
Các tác phẩm của ông hết sức đa dạng về chủ đề và màu sắc: có những tác phẩm hoành tráng và huyền bí như những tác phẩm dành cho nhà thờ, trong đó có khúc Lacrimosa nổi tiếng thuộc tác phẩm Requiem dang dở mà chắc hẳn nhiều người đã từng nghe; những tác phẩm cổ tích như “Die Zauberflöte” (Cây sáo thần); tới những tác phẩm có phần oái oăm như “Così fan tutte” (Đàn bà là thế đấy). Các nhân vật của Mozart thể hiện mong muốn được nhìn thấy cái “thật” trong mỗi con người, với đủ các thứ hỉ nộ ái ố. Ví dụ, phải chăng qua “Così fan tutte” Mozart đang chế nhạo tính không chung thuỷ của phụ nữ? Không. Ngược lại, ông thể hiện tài tình sự cảm thông và thấu hiểu hành vi, tâm lý con người. Và có lẽ những tác phẩm của Mozart không chỉ đi trước thời đại mà còn có tính thời sự – có những giá trị vẫn tồn tại cho đến tận ngày nay.
Qua trường hợp của Mozart, ta cũng có thể liên hệ và ngẫm nghĩ về những người nổi tiếng, những nghệ sĩ, những tác gia mà trước giờ ta vẫn sùng bái. Sau cùng thì họ cũng chỉ là con người như chúng ta mà thôi.
Tái bút 1: Mình chỉ là khách qua đường thôi nhưng cũng tranh thủ “quảng cáo” luôn là bên trang Nhóm bạn yêu nhạc cổ điển Sài Gòn hàng tuần có lịch livestream phim tài liệu về nghệ thuật cổ điển và các vở opera thuộc khuôn khổ dự án #FromAlphatoOpera, mọi người hứng thú có thể ghé qua tham khảo nha. :3 Thời gian này nhóm đang chiếu phim tài liệu về phong trào nghệ thuật Rococo, hết sức thú vị nhưng cũng gây nhiều tranh cãi. (Ảnh minh hoạ cũng lấy từ bản dịch của nhóm mà mình “ăn may” kịp xem trước khi gỡ băng hình.)
[Cập nhật 04/2026: Bản phim đầy đủ vẫn còn, mời mọi người tham khảo.]
Tái bút 2: Cũng khá lâu rồi mình mới viết được gì đó cho ra hồn, nên bàn phím chắc chắn bị thui chột ít nhiều và câu từ lủng cà lủng củng. Cảm ơn mọi người đã “chịu đựng” và nếu có chỗ nào nên sửa thì mọi người cứ góp ý nhé :v