Bình luận phim: Rashōmon (1950) - đạo diễn Akira Kurosawa: Sự thật và lòng người
Ngày hoàn thành: 23/02/2022
Lưu ý: Bài viết có tiết lộ nội dung phim. Phim có chứa cảnh tấn công tình dục, ngôn ngữ và tư tưởng trọng nam khinh nữ, nam tính độc hại (do bối cảnh phim).
Rashōmon (羅生門 - La Sinh Môn): từng là cổng chính của thành phố Kyoto. Đến thế kỷ 12, nơi đây bị bỏ bê không tu sửa, trở thành tụ điểm của tội phạm và nhiều tệ nạn xã hội khác. Tác giả Ryūnosuke Akutagawa đã chọn Rashōmon – như một biểu tượng cho sự tha hoá về đạo đức và văn minh – làm bối cảnh cho truyện ngắn cùng tên. Truyện ngắn được đạo diễn Akira Kurosawa chuyển thể thành phim vào năm 1950.
Trời mưa như trút nước. Tại khu vực cổng Rashōmon, hai người đàn ông – một nhà tu hành và một người tiều phu có tuổi – ngồi cúi đầu, nét mặt ngẩn ngơ, mồm lẩm bẩm “Tôi không hiểu” như thể trong cơn mê. Một khách qua đường vào trú mưa thấy cảnh tượng lạ liền tò mò gặng hỏi đầu đuôi.
Một vụ án mạng kỳ lạ đến nỗi nhà tu hành – tuy đã chứng kiến chết chóc ở khắp mọi nơi, do chiến tranh hay dịch bệnh – cũng không thể nào lý giải nổi. Vấn đề ở chỗ, vụ án này liên quan trực tiếp tới ba người nhưng lại có tới bốn lời khai – rốt cuộc đâu mới là sự thật?
Nên tin ai được đây: một tên cướp khét tiếng, đồi bại, bẩn thỉu, nửa điên nửa tỉnh, hạng người bị cả xã hội xa lánh; một goá phụ với vẻ ngoài xinh đẹp, dịu hiền, người chịu nỗi đau đớn về thể xác và tinh thần; hay một hồn ma, được cho là “người chết không nói dối”?
Lại là tâm lý chung “con người luôn chỉ tin vào những điều mà họ muốn tin”, những lời khai không ăn khớp đều thể hiện một phần nào đó niềm tin và nội tâm của người khai. Tên cướp không hề xấu hổ về tội lỗi hay tai tiếng của mình, thậm chí còn cho rằng bản thân là kẻ có danh dự và tự trọng. Người goá phụ thì tin vào phẩm hạnh của một người vợ dù trong bất cứ hoàn cảnh nào hay có chịu nhục nhã tới đâu. Còn người chồng thì tin vào niềm kiêu hãnh của người đàn ông và lòng vị tha của bản thân mình.
Thái độ của ba người đàn ông đang trú mưa tại Rashōmon khi đối diện với nhập nhằng trắng đen, chính tà lẫn lộn cũng phần nào đại diện cho các thái độ của con người khi đối mặt với sự thật: nên nhìn thẳng vào nó dù không phải vì động cơ tốt đẹp; hay chối bỏ sự thật để giữ vững niềm tin của bản thân; hay từ chối dính dáng và che giấu sự thật? Và sau khi biết được sự thật, ta nên tin vào điều gì: rằng lòng người xấu xa, rằng lòng người tốt đẹp, hay luôn ngờ vực lòng người?
Cái kết của bộ phim có thể được nhìn nhận là sự nhắc nhở về cái tốt, cái lương thiện, rằng chính nghĩa sẽ luôn chiến thắng. Nhưng luôn phải có sự đánh đổi, và thắng lợi này cũng không hề trọn vẹn. Sự thật và lòng tốt sẽ tồn tại như thế nào trong thế giới đầy hỉ nộ ái ố của con người, nơi lòng người luôn phức tạp, luôn giằng co giữa chính và tà, giữa thiện và ác? Câu trả lời sẽ không được tìm thấy nơi người xử án – còn không trực tiếp xuất hiện trong bất cứ một khung hình nào, mà lại nằm ở chính khán giả – những quan toà đích thực của bộ phim.
Vẫn là chủ đề về những trăn trở, những giá trị của loài người trong suốt bao nhiêu năm tồn tại, nhưng Rashōmon vẫn có cách khai thác và truyền tải rất đặc biệt. Nếu phải miêu tả phim bằng một từ, mình sẽ dùng từ “kỳ” – kỳ cục, kỳ lạ, và kỳ diệu. Những thước phim đen trắng với những góc quay khó hiểu và lộn xộn như thể một bộ phim nghiệp dư (nhưng rõ ràng là không phải); âm thanh lúc rền rĩ, với những đoạn nhạc nền căng thẳng và kịch tính, lúc lại tĩnh lặng như tờ; còn diễn xuất thì khá… lố: trước vừa thấy khóc lóc, la lối, sau đã thấy nước mắt cạn khô rồi. Nhưng chính những sự kỳ cục này lại rất ăn khớp và hợp lý, tạo cảm giác bộ phim như thể một vở kịch Nō trên màn ảnh, đầy tính bản địa và chất riêng.
Phim đang được chiếu miễn phí cho đến 14:59 ngày 28/02/2022 trên website của JFF.
Bài giới thiệu của JFF
Hướng dẫn cách đăng nhập trên website
P/S:
- Mình không có liên quan gì đến JFF đâu nhé. :v
- Bài nhận xét này là cảm nhận cá nhân, không qua tham khảo (trừ thông tin về tên phim), chắc chắn không tránh khỏi những đoạn hời hợt, thiếu hiểu biết, nên rất hoan nghênh những góp ý của mọi người :v