Bình luận phim: Blade Runner 2049 (2017)
Mình không dám tự nhận là am hiểu hay có gu về điện ảnh, nhưng có lẽ khi một người trải nghiệm đủ nhiều và dành đủ thời gian chiêm nghiệm, thì ắt hẳn họ sẽ phát triển một số tiêu chí để lựa chọn tương tác cho các lần tiếp theo.
Những bài bình luận phim này là những bước chập chững trong hành trình tập viết của mình. Tuy đọc lại thấy sự ngây ngô và thiếu chiều sâu, chúng vẫn là một lát cắt về tâm trí mình ở thời điểm đó.
Ngày hoàn thành: 08/01/2018
Lưu ý: bài viết có tiết lộ trước nội dung phim. Phim dành cho khán giả trên 18 tuổi.
Cho dù có một vài hoài nghi khi bắt đầu xem phần này vì phần trước đã khá hoàn hảo trong lòng mình, nhưng phải công nhận là BR2049 là phần tiếp mà Blade Runner xứng đáng được nhận.
Lần này thay vì tóm tắt phim hay nhận xét về nội dung, hình ảnh, âm thanh, v.v., mình sẽ viết qua về một số điểm mà mình thấy ấn tượng và yêu thích của 2049:
Hành trình đi đến tính người của nhân vật Cảnh sát K.
Cảnh sát K là một Blade Runner giống như thanh tra Deckard ở phần 1, nhưng anh lại phải lãnh nhiệm vụ giết đồng loại phiên bản cũ của mình vì chính K là một Replicant. Tuy nhiên, theo như những chi tiết trong phim, những Replicant như K không có linh hồn và biết nghe lời, nên công việc này cũng không có gì khó khăn cả.
- Hey. You’ve been getting on fine without one.
- What’s that, ma’am?
- A soul.
Một điều đặc biệt của 2049 chính là Bài kiểm tra Baseline thay cho Voight-Kampff ở phần 1. Nếu Voight-Kampff bao gồm những câu hỏi để đánh giá xem một cá thể là người hay Replicant, thì Baseline lại đánh giá xem một Replicant có xuất hiện bất cứ dao động về mặt cảm xúc sau khi giết đồng loại của mình không. Baseline bao gồm các câu mà Replicant phải nhắc lại xen với một số câu hỏi mang tính khơi dậy cảm xúc, mà chỉ cần có dấu hiệu ngập ngừng là Replicant đó sẽ bị coi như là không đủ điều kiện làm việc và ám chỉ sẽ bị cho “nghỉ hưu” (giết chết). Sự thật thú vị: Bài kiểm tra Baseline phiên bản cuối được Ryan Gosling góp bút viết.
Nhưng càng đi sâu vào diễn biến phim, câu hỏi về điều gì tạo nên một con người, hay Replicant có linh hồn không từ phần 1 lại tiếp tục được đặt ra khi người xem thấy K tương tác với những người khác, đặc biệt là “người yêu” hologram của mình, Joi.
Một trong những điều cho thấy tính người của K nằm ở mối quan hệ này. Joi đơn thuần là một A.I. được lập trình để nói những điều mà người sử dụng muốn nghe, nhưng những cử chỉ quan tâm của K cho thấy rằng có lẽ tình yêu mà anh giành cho Joi là thật. Tuy Joi chỉ tồn tại ở dạng hologram nhưng khi cô muốn nắm tay hay thậm chí là hôn K, anh rất cẩn thận từng cử động của mình để tạo cảm giác Joi có tồn tại dưới dạng physical. Ngoài ra anh còn cố gắng đưa cô ra ngoài cùng mình mỗi khi có thể, hay nói với cô rằng cho dù cô chỉ được tạo ra từ 2 con số 0 và 1 nhưng cô vẫn hoàn hảo với anh.
Còn Joi, cho dù là A.I. được lập trình sẵn, nhưng dù thật hay giả thì tình cảm của Joi cho K cũng đáng trân trọng. Cô muốn tồn tại thật vì K nên đã thuê một cô gái bằng da bằng thịt khác để “đồng bộ hoá”, để K có thể chạm vào cô dù không phải thực sự (Cá nhân mình thấy hơi lạ và có phần nào không thoải mái ở cảnh, er, quan hệ này, nhưng thực sự cảnh đó mang khá nhiều ý nghĩa trong hành trình đến với tính người của K). Joi cũng luôn nói với K rằng anh đặc biệt (cho dù có thể đó chỉ là điều K muốn nghe), và trước khi bị phá huỷ, cô có gấp gáp nói với K 3 từ 8 chữ nhưng không còn kịp nữa. Ít nhất với mình, khoảnh khắc đó, tình cảm của Joi là thật. Đó có thể là lý do tại sao khi K nhìn vào một Joi khác, vô hồn và sexual, trong mắt anh có nét gì đó đau khổ.
[Bổ sung 04/2026: Và giờ chúng ta có các chatbot mô hình ngôn ngữ lớn có thể giả lập cảm xúc và tương tác giống với con người. Giới khoa học vẫn tranh cãi về việc các mô hình này có “nhận thức” không. Còn thực tế là nhiều người trong xã hội cô đơn hiện tại có cảm xúc thật với chúng.]
Một phần nào đó tính người của K nằm ở chính sự nhầm lẫn tai hại của anh, sự dắt mũi của một nhóm Replicant để bảo vệ một điều khác. Anh tin rằng mình đặc biệt chỉ để nhận ra điều đó không phải là sự thực. K có thể lựa chọn bỏ đi, nhưng thay vì đó, anh đã chọn làm “điều mang tính người nhất mà một Replicant có thể làm”, và khi mọi thứ kết thúc, K tìm được sự bình yên của mình, mọi thứ rơi vào đúng chỗ của nó, và tính người của K được hoàn thiện.
Nhiều người chê việc sử dụng mắt quá nhiều của Ryan Gosling trong vai này, nhưng mình nghĩ nó có một hiệu ứng nhất định trong việc cho thấy K là một Replicant, thiếu tự nhiên và không giống con người.
Ý nghĩa biểu tượng của tên 2 nhân vật nữ: “Joi” và “Luv”.
Cái này thì cũng đơn giản thôi. “Joi” = joy, niềm vui, tốt bụng và yêu thương nhưng không có thật, mong manh và yếu đuối, có thể bị phá huỷ bất cứ lúc nào. “Luv” = love, tình yêu, tồn tại thật, xinh đẹp, có sức mạnh nhưng độc ác và vô nhân tính. Joi bị phá huỷ ngay trước khi K nhận ra sự thật, và trong cuộc đấu cuối, K cho Luv “nghỉ hưu” để cứu lấy Deckard. Hai khía cạnh quan trọng trong cuộc đời của mỗi người, trong trường hợp này là K, bị phá huỷ, nhưng điều này không làm anh bớt đi phần người.
[Bổ sung 04/2026: Joi còn là từ viết tắt của một công cụ thoả mãn tình dục. Không biết là biên kịch vô tình hay hữu ý nữa.]
“Her eyes were green”.
Đây là lời đầu tiên và duy nhất mà Deckard thốt ra khi nhìn thấy phiên bản làm lại của người mình yêu, Rachel. Câu nói này có lẽ đơn thuần chỉ cho thấy tình cảm của Deckard cho Rachel nhiều như thế nào, để sau từng ấy năm, Deckard vẫn nhớ màu mắt của người mình yêu (?), dù chuyện của hai người kết thúc trong đau khổ (“Sometimes to love someone, you’ve gotta be a stranger”.) Diễn xuất của Han Solo, à quên, Harrison Ford vẫn tuyệt như vậy (cho dù thời lượng không nhiều), đau đớn và bất lực.
Câu hỏi còn bỏ ngỏ: Deckard có phải Replicant không?
Cho dù cả 2 phần phim đều có những gợi ý xen kẽ về việc Deckard có phải Replicant không, vẫn chưa có một lời khẳng định chắc chắn. Có lẽ nên để thế thì hơn.
Ký ức và tính người?
Kí ức của chúng ta là thật hay giả? Ký ức thật khác ký ức giả như thế nào? Ký ức có làm nên con người? Replicants được cấy ghép kí ức có giống như con người không?
Yếu tố phân biệt chủng tộc trong phim:
Khi hiện tại là năm 2018 mà những thứ như phân biệt chủng tộc (màu da), phân biệt giới tính (nam, nữ, khác), kì thị bản dạng giới vẫn tồn tại rõ nét, thì trong tương lai giả tưởng dystopia của Blade Runner 2049, còn có cả phân biệt chủng tộc giữa con người và các Replicants. Những chi tiết chấm phá như câu “Fuck off skinner” được viết trên cánh cửa nhà K, hay những từ mang tính kì thị như “skin job”, hay thái độ bề trên của loài người với các Replicants như K làm tăng tính căng thẳng và bi kịch cho phim.
Yếu tố tình dục trong 2049:
Thực sự thì mình không thấy những chi tiết tình dục trong 2049 có tính erotic mà chỉ thấy vô hồn và không thoải mái. Cảnh khoả thân trần trụi? Các hành động khiêu khích? Âm thanh khiêu gợi? Có gì đó không được tự nhiên cho lắm (có thể có mình thấy vậy thôi :v). Hình tượng nữ giới bị sexualized (dù nó cũng là dụng ý của phim). Tại sao yếu tố tình dục lại nhiều như vậy? Nhưng xét cho cùng, tình dục là một thứ bản năng rất primitive của con người. Với hầu hết dân số trên thế giới này, dù thể hiện rõ ràng hay không, sâu trong cái thiết lập gốc của con người, yếu tố tình dục cũng là một điều tạo nên tính người. (Nên là cho dù không thoải mái thì mình vẫn công nhận là yếu tố này cần thiết).
[Bổ sung 04/2026: Sau khi xem lại với cái nhìn cởi mở hơn thì mình thấy cảnh K, Joi, và Mariette qua đêm cùng nhau là một trong những cảnh nóng tinh tế nhất về kết nối giữa các thực thể có trí tuệ (sentient beings) (cũng như khoe mẽ về kỹ xảo và thúc đẩy cốt truyện). K yêu Joi tuy cô không có cơ thể, K cảm nhận sự hấp dẫn với Mariette, và Joi tuy có ghen tuông nhưng chọn trao cho K trải nghiệm anh có lẽ đã khao khát nhưng không nói ra.
Nhưng với bản tính của Joi là một sản phẩm, một bạn đồng hành A.I., hành động này có xuất phát từ tình yêu đích thực, hay chỉ là lập trình để thoả mãn người dùng, “Everything you want to hear?” Rất thời sự khi hiện tại các chatbot, được huấn luyện dựa trên đánh giá của con người, có xu hướng nịnh nọt (sycophantic), cổ xuý cho cả những tư tưởng, hành vi gây hại đến người dùng.]
Một số nhận xét lặt vặt khác:
- Hình ảnh trong phim vẫn siêu nghệ thuật và đẹp, nhưng chắc tại mình thích nhũng gì cũ cũ nên là mình vẫn thích hình ảnh từ phần 1 hơn. Ngoài ra cũng khó mà cảm thụ trọn vẹn khi mà nhìn đâu cũng thấy ô nhiễm môi trường =))
- Yếu tố noir trong 2049 có vẻ không rõ như 2019. Theo một video của kênh “Lessons From The Screenplay”, yếu tố noir gồm: nhân vật chính diện không thực sự tốt, nhân vật phản diện có được sự thông cảm của người xem, và nhân vật thám tử miễn cưỡng. Khi mà Blade Runner có rất rõ điều này, thì Blade Runner 2049 không thực sự rõ lắm.
- Âm nhạc của 2049 hơi bị nhiều yếu tố synth, cũng khó cho 2049 khi mà OST của phần 1 đã rất xuất sắc rồi.
- Cốt truyện của 2049 hấp dẫn hơn nhiều, nhân vật cũng được phát triển tập trung và kỹ hơn. Ngoài ra phim cũng xen kẽ những yếu tố từ phần 1, tạo cảm giác nolstagic cho những người đã xem phần 1 từ trước.
Lời kết: Blade Runner 2049 còn hơn cả kỳ vọng của mình về một phần tiếp của Blade Runner. Nhưng mình không mong về một phần 3.